Pasja przedsiębiorczości

w historii rodzinnej, lokalnej, regionalnej

WPROWADZENIE

„Historia i Życie” to konkurs na pracę pisemną o tematyce historycznej, skierowany do uczniów klas licealnych i gimnazjalnych. Konkurs ma zasięg ogólnopolski. W każdej edycji proponujemy uczestnikom inny temat, starając się zawsze o powiązanie historii z problematyką współczesną.

Obecna, jedenasta edycja konkursu „Historia i Życie” stanowi kontynuację dotychczasowych zamierzeń i nadziei organizatorów. Pragniemy skłonić uczestników do uważnego spojrzenia w przeszłość i dostrzeżenia tych wątków, w których wielkie wydarzenia i procesy historyczne splatają się z dziejami ich małej ojczyzny, a nawet własnej rodziny. Proponujemy tematy, dzięki którym przeszłość ożywa naprawdę - w autentycznych dokumentach i na starych fotografiach.

Tegoroczny temat konkursu powiązany jest z takimi pojęciami, jak pamięć i tradycja rodzinna, pokolenie, ideowość, praca, mała ojczyzna, patriotyzm. Chodzi nam o to, by dzięki uczestnictwu w konkursie „Historia i Życie” uczniowie odkryli uniwersalny, a zarazem osobisty sens tych pojęć. Celem konkursu jest także:

  • uświadomienie młodzieży, że wiedza historyczna sprzyja rozumieniu współczesności;

  • formowanie świadomości narodowej na podstawie tradycji i wiedzy, a nie urazów i resentymentów;

  • propagowanie tolerancji i otwartości na inne doświadczenia i kultury;

  • kształtowanie postaw zarówno obywatelskich, jak i proeuropejskich;

  • zachęcenie młodzieży do wzmacniania więzów międzypokoleniowych.

Podkreślamy znaczenie rzetelnej wiedzy, wolnej od schematów i stereotypów. Sprzeciwiamy się martyrologicznej wizji dziejów i uważamy, że wizerunek Ojczyzny bohaterskiej i nieszczęśliwej nie może być dominującym obrazem przeszłości. Pamięć o dziejach narodu lokujemy w obszarach oświaty, pracy i nauki, działań gospodarczych, społecznych i obywatelskich. Podkreślamy wartość postaw ideowych oraz indywidualnego i zbiorowego wysiłku.

W ramach ogólnego tematu konkursu proponujemy cztery tematy szczegółowe:

  1. Przedsiębiorczość jako „sposób na życie” w historii mojej rodziny.

  2. Warsztaty, zakłady i firmy lokalne w dziejach mojej okolicy.

  3. Pamięć o ludziach z pasją - inicjatorach lokalnej przedsiębiorczości.

  4. Historia lokalnego przedsiębiorstwa, warsztatu, firmy.

Każdy z tematów opatrzyliśmy zestawem dodatkowych pytań, które mają pomóc w określeniu koncepcji pracy. Nie jest jednak naszym celem ograniczanie wypowiedzi; każdy autor może podane tematy ująć samodzielnie, rozwijając wątki przez nas niezauważone i nadając pracy własny tytuł.

„Historia i Życie” nie jest zwyczajnym konkursem, do którego można się przygotować na podstawie książek i stron internetowych. Aby do niego przystąpić, trzeba stać się na pewien czas prawdziwym badaczem dziejów, który odnajduje i analizuje źródła historyczne. Przed uczestnikami konkurs stawia wyzwania badawcze, zapewniając zarazem poczucie wspaniałej przygody i gwarantując satysfakcję.

W lokalnych muzeach i archiwach, na tablicach pamiątkowych i napisach nagrobnych, w domowych biblioteczkach i szufladach znajdują się prawdziwe skarby. Wiemy to od uczestników poprzednich konkursów. Jeśli do źródeł materialnych dołączyć pamięć rodziców, dziadków i pradziadków, znajomych ze starszego pokolenia, lokalnych miłośników historii, bibliotekarzy i kustoszy, powstaną całe zestawy obrazów z przeszłości - żywych i wypełnionych szczegółami.

Konkurs organizuje Wydawnictwo „Historia i Życie” z udziałem partnerów: redakcji dziennika „Rzeczpospolita” i miesięcznika „Uważam Rze Historia” oraz z pomocą sponsorów. Patronat naukowy nad konkursem sprawuje Instytut Historii i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Białymstoku. Wszystkie niezbędne informacje można znaleźć na stronie www.konkurshistoriaizycie.pl w Internecie. Tam też znajduje się Regulamin Konkursu.

Uprzejmie prosimy uczestników o nadsyłanie prac w formie elektronicznej; czekamy na nie pod adresem konkurs@konkurshistoriaizycie.pl; pracę można też przysłać pocztą na płycie CD-ROM.

Termin składania prac upływa 20 maja 2016 roku. Zakończenie ocen jury nastąpi w lipcu 2016 roku. Wręczenie nagród odbędzie się podczas uroczystej Gali Finałowej w październiku 2016 roku.

W pracach uczestników konkursu cenimy samodzielność, np. wyszukiwanie źródeł (archiwa lokalne, domowe) i ich tworzenie (wywiady). Nie tolerujemy kopiowania z Internetu. Wysoko punktujemy oryginalność w ujęciu tematu. Chętnie przyjmujemy prace zespołowe (2-4 autorów), w przekonaniu, że wspólne działanie jest cenną umiejętnością.

Szczególną rolę w konkursie „Historia i Życie” odgrywają nauczyciele. To oni przybliżają temat uczestnikom, pomagają w poszukiwaniu lub wytwarzaniu źródeł (kwerendy w muzeach, bibliotekach i archiwach, wywiady, ankiety), przypominają o zasadach i terminach. Bez współpracy nauczycieli konkurs nie osiągnąłby swoich celów. Dla nauczycieli przewidziane są odrębne nagrody.

Na zakończenie wydamy publikację konkursową, tj. książkę zawierającą podsumowanie konkursu, listę laureatów i teksty nagrodzonych prac oraz spis autorów, którzy otrzymali certyfikat potwierdzający dotarcie ich prac do ostatniego etapu konkursu. Pozostali uczestnicy konkursu otrzymają dyplomy potwierdzające udział w konkursie.

Rada Programowa Konkursu: Witold Konieczny, Roman Kruszewski, Paweł Łepkowski, Wojciech Łukowski, Witold Olejnik, Maria Prosińska-Jackl, Wanda Tycner, Jerzy Urwanowicz.

Jury Konkursu: dr hab. prof. UW Wojciech Łukowski, dr Karol Łopatecki, red. Wanda Tycner, dr hab. prof. UwB Jerzy Urwanowicz.

opr. MPJ


PYTANIA POMOCNICZE

 

1. Przedsiębiorczość jako „sposób na życie” w historii mojej rodziny.

Czy ktoś z Twoich z przodków prowadził firmę wytwórczą, handlową bądź usługową, taką jak np. sklep, restauracja, cukiernia, warsztat rzemieślniczy, zakład naprawczy, wypożyczalnia? A może rozwijał przedsiębiorczość w dziedzinie rolnictwa, hodowli i przetwórstwa, wychodząc poza zastany schemat pracy na roli (np. nowatorskie uprawy, nowa organizacja i technika pracy, nowe sposoby sprzedaży)? Czy zajmował się firmą sam czy wspólnie z rodziną? Czy zatrudniał pracowników? Jakie były motywy rozpoczęcia własnej działalności – zapewnienie rodzinie środków do życia, nadzieja na szybki awans społeczny i materialny, czy raczej pasja w danej dziedzinie i ambicja zawodowa? Jak długo założyciel wytrwał w działaniu, czy musiał pokonywać jakieś szczególne trudności? Kiedy nastąpiło apogeum rozwoju firmy i na czym polegało? Jak na los firmy wpłynęły wielkie wydarzenia historyczne, takie jak wojny światowe, odzyskanie niepodległości w 1918 roku, zmiana ustroju w roku 1945, migracje i reformy gospodarcze lat powojennych. Czy przechowały się dawne narzędzia pracy pochodzące z rodzinnego warsztatu/gospodarstwa/zakładu albo inne świadectwa materialne, np. wytwory rzemiosła, pamiątkowe zdjęcia, dokumenty? Dlaczego zaprzestano działalności? A może udało się ją utrzymać i kontynuować? Czy przedsiębiorczość w przeszłości Twojej rodziny to powód do dumy czy tylko ciekawostka? Czy rodzaj podjętej kiedyś działalności ma wpływ na obecne decyzje zawodowe w rodzinie?


2. Warsztaty, zakłady i firmy lokalne w dziejach mojej okolicy.

Czy w Twojej okolicy istnieją tradycyjne dziedziny przedsiębiorczości, np. w rolnictwie, przetwórstwie lub rzemiośle? Czy w dziejach Twojej miejscowości zachowała się pamięć dawnych lokalnych firm – wytwórni, sklepów, warsztatów, pensjonatów, cukierni, kawiarni – ich właścicieli i pracowników? Może niektóre z tych zakładów przetrwały do dziś? Kim byli przedsiębiorcy – miejscowi czy przybysze? Czy praca „na swoim” dawała im szansę na awans społeczny i materialny? Czym się kierowali lokując swoje firmy właśnie tutaj? Czy przedsiębiorcy różnej narodowości (polscy, żydowscy, niemieccy i rosyjscy) rywalizowali ze sobą, czy także współdziałali, np. w okręgach łódzkim czy białostockim? Jakie znaczenie miały te firmy dla miejscowej społeczności: dawały pracę, uczyły zawodu, wzbogacały okolicę, kształtowały gust i styl miasta? Jak wpływały na wizerunek miejscowości – korzystnie (nowa zabudowa, prestiż) czy negatywnie (hałas, zanieczyszczenia, szpetne budynki). Czy w Twojej okolicy prywatne przedsiębiorstwa były czynnikiem konstytuującym społeczeństwo, np. przez wytwarzanie lokalnych produktów, możliwość podnoszenia kwalifikacji, działalność społeczną, kulturalną, charytatywną? A może przeciwnie – obserwowano je niechętnie lub z zazdrością jako czynnik obcy i wrogi? Co działo się z miejscowymi firmami w czasach wojen, a co w latach komunistycznych zakazów i ograniczeń dla „prywatnej inicjatywy”? Czy ślady dawnych przedsiębiorstw zachowały się w nazewnictwie lokalnym, zarówno oficjalnym jak i zwyczajowym?


3. Pamięć o ludziach z pasją – inicjatorach lokalnej przedsiębiorczości.

Jak daleko w przeszłość sięga pamięć o przedsiębiorcach w Twojej okolicy? Kim byli przedsiębiorcy – czy wywodzili się spośród miejscowej ludności czy przybyli z innych stron? Jaką mieli motywację i cele? Jakie mieli wykształcenie? Czy zaczynali „od zera” w nadziei na szybkie rezultaty materialne (wzbogacenie się), czy raczej inwestowali w firmę swój majątek i wiedzę, by osiągnąć ambitny cel zawodowy (np. nowy produkt, nowa technika wytwórcza). Czy różnili się narodowością (jak np. w Łodzi i Białymstoku, gdzie w XIX wieku działali przedsiębiorcy polscy, żydowscy, niemieccy i rosyjscy)? Czy częściej obserwowano rywalizację czy współpracę między nimi? Jeśli rozwinęli swoje firmy przed 1939 rokiem, to czy przeżyli wojnę i odtworzyli swoje przedsiębiorstwa po roku 1945? Czy miejscowe firmy przetrwały czasy ograniczeń i zakazów dla „prywatnej inicjatywy” (do 1989 roku)? Czy zachowała się do dziś pamięć tych, którzy w przeszłości założyli i prowadzili swoje firmy? Czy zapamiętano ich ze względu na znaczenie przedsiębiorstwa (dawali pracę, uczyli zawodu, pobudzali wytwórczość i handel) czy raczej ze względu na osobiste zalety i działalność pozagospodarczą (kulturalną, oświatową, charytatywną)? Czy byli wśród nich ludzie ideowi, założyciele instytucji i stowarzyszeń mających poważne znaczenie dla rozwoju lokalnego? Jak dalece zmienili obraz Twojej okolicy? Czy znaleźli naśladowców i następców? Czy pamiętają ich tylko starsi mieszkańcy czy także młode pokolenie? Czy pamięć zasług przybrała konkretne formy, np. nazwa ulicy, wystawa w muzeum, tablica pamiątkowa, publikacje?


4. Historia lokalnego przedsiębiorstwa, warsztatu, firmy.

Na podstawie wspomnień i dokumentów przedstaw dzieje wybranej firmy z Twojej okolicy, próbując odpowiedzieć na następujące pytania. Kiedy powstała? Kto był jej założycielem i kto ją prowadził? Czy wśród tych osób były kobiety? Jaka była główna dziedzina działalności firmy? Czy rodzaj działalności wiązał się z miejscową tradycją (np. rzemieślniczą) czy przeciwnie – odznaczał się nowatorstwem i oryginalnością? Czy firma przeżywała wzloty i upadki? Czy zatrudniała osoby z okolicy? Gdzie się mieściła i czy zmieniała lub rozbudowywała swoją siedzibę? Czy była szerzej znana? Czy miała swój znak firmowy i reklamowała swoje produkty/usługi? Czy przetrwała wojny światowe? Czy funkcjonowała w czasach PRL, a jeśli tak, to w jakiej postaci i pod jaką nazwą? [warto przypomnieć, że należące do rodziny Wedlów znane warszawskie przedsiębiorstwo „E. Wedel”, produkujące czekoladę i słodycze, w latach 1949-1989 nosiło nazwę „22 Lipca”]. Czy istnieje do dziś? Czy obecni właściciele firmy znają jej przeszłość i nawiązują do tradycji?