VI Konkurs historyczny z cyklu "Historia i Życie" dla młodzieży licealnej (na rok szkolny 2010/11)

PRACE I DNIE

- praca jako zawód i powołanie w doświadczeniach pokoleń


Tytuł i temat tegorocznego konkursu został zaczerpnięty z dzieła Hezjoda, który w VII wieku p.n.e. pierwszy pokazał pracę jako główne posłannictwo człowieka, obowiązek wobec bogów i ludzi, aktywność związaną z rytmem natury, wymagającą cech takich jak uczciwość, rzetelność, prawość. Główna idea konkursu to w istocie przesłanie Hezjoda - pragniemy pokazać wartość i godność codziennej pracy, która zapewnia ludziom podstawy egzystencji i kształtuje porządek świata.

Tematem naszego konkursu jest w tym roku właśnie Praca. Chcemy wspólnie poszukać odpowiedzi na pytanie, jak pracowali nasi Dziadkowie, jak pracowali i pracują nasi Rodzice, jak pracować będziemy my? W jaki sposób sami wyobrażamy sobie naszą pracę w przyszłości? Ciekawe i ważne są również obserwacje tego, jak pracują nasi starsi koledzy, krewni, znajomi.

Pracy na ogół przypisuje się szczególną wartość, wszak od niej zależy nie tylko nasz byt, ale często poczucie sensu życia. Posiadanie ciekawej, godziwie płatnej pracy jest marzeniem większości z nas. Jednak nie zawsze to się nam udaje i nie zależy to wyłącznie od naszych chęci. Kryzysy, zmiany technologiczne, silna konkurencja prowadzą do bezrobocia, zanikania wielu zawodów, konieczności szukania sobie nowego miejsca na rynku pracy.

Wasi przodkowie często wykonywali ten sam zawód w kilku kolejnych pokoleniach. Często przez całe życie zawodowe pracowali w tym samym zakładzie czy warsztacie. Po II wojnie światowej, w poprzednim ustroju, nierzadko wiele osób w rodzinie wiązało się z tym samym zakładem pracy, który dawał zatrudnienie całemu miastu, osiedlu i okolicy. Ustrój się zmienił, a w ślad za tym zmienił się rynek pracy. Wiele z tych przedsiębiorstw już nie istnieje. W ich miejsce nie powstało nic (poza lokalnym bezrobociem) albo założono nowe firmy, w których praca wiązała się z koniecznością nauki nowego zawodu.

W dzisiejszych czasach w dziedzinie zatrudnienia pojawiają się nowe, wcześniej nieznane szanse. Informatyka, internet - to nie tylko powstanie nowych zawodów, ale możliwość dostępu do najnowszej wiedzy, niemal bez żadnych ograniczeń. Ma to znaczenie szczególnie miejscowościach oddalonych od wielkich miast. To także możliwość pracy na odległość.

Rynek pracy czekają rewolucyjne zmiany. Ich kierunek został określony w raporcie Zespołu Doradców Strategicznych przy Premierze "Polska 2030. Wyzwania rozwojowe":

Pracownicy muszą być, po pierwsze, gotowi do częstych zmian pracy, a po drugie, muszą ciągle zwiększać swoje kwalifikacje, tak aby nadążały one za zmieniającymi się technologiami. ... Zmiany pracy często muszą się wiązać z odległymi dojazdami, a nawet ze zmianą miejsca zamieszkania.. Bezpieczny i elastyczny rynek pracy obfituje w miejsca pracy niekoniecznie wiążące się z zatrudnieniem w określonym miejscu, na pełen etat i na czas określony.

W połowie roku 2011 Polska obejmie przewodnictwo w Unii Europejskiej. Problemy polityki społecznej i zatrudnienia będą jednym z priorytetów naszej prezydencji. Warto dodać, że rok 2011 to Europejski Rok Wolontariatu, hasło skłaniające do pracy pożytecznej i bezinteresownej.

Celem tegorocznego konkursu jest poszukiwanie odpowiedzi na pytania: jak pracowali wasi przodkowie, czym była dla nich praca, jakie wykonywali zawody? Czy - mając świadomość zmian, które następują - warto zachować coś z doświadczeń poprzednich pokoleń? Czy jesteście przygotowani na zmiany? Czy ewentualny wyjazd poza miejsce zamieszkania w poszukiwaniu pracy napełnia was obawą, czy traktujecie to jako szansę przeżycia czego nowego, ekscytującego? Czy jesteście przygotowani na konieczność zmiany wyuczonego zawodu?

Uczestnikom konkursu proponujemy do wyboru następujące tematy:

1. Praca w dziejach mojej rodziny i społeczności lokalnej.
2. Czy praca łączy, czy dzieli ludzi?
3. Praca w służbie idei.
4. Awans społeczny a wykształcenie i praca.
5. Praca: wolność czy zniewolenie?
6. Emigracja zarobkowa.

Aby przybliżyć uczestnikom problematykę poszczególnych tematów, zaopatrzyliśmy je w krótkie wskazówki i dodatkowe pytania. Nie jest jednak naszym celem ograniczanie wypowiedzi; każdy uczestnik może podane tematy twórczo i samodzielnie rozwinąć.


1. Praca w dziejach mojej rodziny i społeczności lokalnej.

Co wiesz o najdawniejszej profesji w rodzinie? Czy istnieje tradycja jakiegoś zawodu wśród twoich dziadków, rodziców i krewnych? Czy przechowały się w twoim domu dawne narzędzia pracy? Co jest - zdaniem twoich rodziców i dziadków - głównym celem pracy zawodowej: zapewnienie środków do życia, budowanie dorobku rodziny, sukces finansowy, prestiż osobisty, doskonalenie szczególnych umiejętności, służba jakiejś idei, możliwość zatrudnienia za granicą? Czy w twojej rodzinie bardziej ceni się pracę ?etatową" czy pracę ?na swoim"? Jak wyobrażasz sobie swoją przyszłą pracę? Czy zamierzasz kontynuować rodzinne tradycje, czy raczej będziesz robić coś zupełnie innego? Czy bezrobocie było lub jest doświadczeniem twojej rodziny?

2. Czy praca łączy, czy dzieli ludzi?

Praca jako czynnik konstytuujący społeczeństwo (w różnych znaczeniach - zaspokajanie zróżnicowanych potrzeb; realizowanie wspólnego celu; odwzorowywanie i generowanie społecznych podziałów). Praca jako czynnik formujący człowieka (ethos pracy). Praca jako działanie wymagające konkretnych cech charakteru (np. uczciwość, rzetelność, systematyczność, punktualność). Czy praca z reguły uczy działań zespołowych, czy odwrotnie - każe skupić się na doskonaleniu własnych kompetencji? Czym jest solidarność w pracy: odnosi się do najbliższych współpracowników, do zakładu pracy, do całej profesji czy nawet do ogółu pracowników w kraju. Czym jest rywalizacja pracownicza: kiedy mobilizuje, a kiedy zniechęca. Czy być dobrym w pracy oznacza - być lepszym od innych? Czy Święto Pracy ma dziś uzasadnienie?

3. Praca w służbie idei

Jaką motywację do pracy uważasz za najważniejszą? Czy cele pracy powinno się określać indywidualnie czy zbiorowo? Czy cel istotny dla zbiorowości (dobro wspólne) wystarczająco motywuje jednostkę? Przedstaw takie sytuacje z przeszłości, gdy cel pracy określany był ideowo (np. praca jako służba Bogu, praca u podstaw w pozytywizmie, praca jako forma walki o polskość w czasie zaborów, praca dla ojczyzny, praca jako budowanie socjalizmu). Dlaczego czasem taki cel przyjmowano za własny, a czasem odrzucano? Czy znasz współczesne przykłady pracy dla idei? Czy są jeszcze zawody (np. lekarz, nauczyciel), z którymi wiąże się ideowe powołanie? Co sądzisz o powiązaniu pracy zarobkowej ze służbą społeczną (np. w wojsku, policji)? Czy wolontariat to zjawisko wyłącznie współczesne? Czy na swojej drodze zawodowej widzisz miejsce na wolontariat?

4. Awans społeczny a wykształcenie i praca.

Jak dalece powodzenie w pracy zależy od wykształcenia? Czy w twoim środowisku były osoby, które w przeszłości, dzięki zdobyciu wykształcenia, przekroczyły bariery społeczne? Czy wśród tych osób były kobiety? Czy znasz ze swego otoczenia przykłady bądź typowych, bądź niezwykłych karier zawodowych? Czy podział na pracę fizyczną i umysłową miał w przeszłości uzasadnienie i czy ma sens dzisiaj? Czy wykształcenie powinno przygotowywać do konkretnego zawodu na całe życie? A może właściwsza jest edukacja ogólna i zdobywanie różnych specjalizacji metodą dokształcania i praktyk? Jakie dziedziny kształcenia uważasz za uniwersalne i niezbędne? Czy są to te same dziedziny, które były ważne dla twoich rodziców i dziadków?

5. Praca: wolność czy zniewolenie?

Z czego najczęściej wynikał dawniej wybór wykształcenia i zawodu? Czy zawsze mógł być swobodną decyzją indywidualną? W jakim stopniu decyzja zależała od społecznego usytuowania rodziny, od tradycji i przyzwyczajeń, od okoliczności dziejowych, od własnych uzdolnień? Praca ?z powołania". Praca najemna, jej zalety i cechy negatywne. Praca ?na swoim". Godziwy zarobek jako składnik poczucia wolności. Czy znasz pogląd, jakoby wynagrodzenie za każdą pracę powinno być jednakowe, i co o tym sądzisz? Praca przymusowa w latach wojny - czy wiesz coś o niej z przekazu rodzinnego? Czy ktoś z twojej rodziny znalazł się w takiej sytuacji? Czy w dzisiejszym świecie można mówić o pracy przymusowej czy nawet niewolniczej? Czy praca może dawać radość? Co to jest sukces w pracy?

6. Emigracja zarobkowa.

Czy emigracja zarobkowa była w przeszłości doświadczeniem twojej rodziny i znajomych z bliskiej okolicy? Czy wyjeżdżano za pracą do innej miejscowości w kraju czy raczej za granicę? Czy wyjeżdżano na zawsze, czy też zdarzały się powroty? Obecnie wyjazdy za pracą często nie mają już definitywnego charakteru. Ludzie są jednocześnie ?tu" i ?tam", wyjeżdżają i wracają wielokrotnie. Czy znasz tak pracujące osoby z twojej miejscowości? Czy wyjazd do pracy na długo uważasz za coś naturalnego? A wyjazd na zawsze, z rodziną? Czy zauważasz zmiany w podejściu do emigracji zarobkowej związane z wejściem Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. oraz w następstwie zjawisk kryzysowych ostatnich dwóch lat? Jak emigracja zarobkowa wpłynęła na życie twojej rodziny lub mieszkańców twojej okolicy? Czy w planach życiowych bierzesz pod uwagę ewentualność pracy za granicą? Czy wolisz zostać czy wyjechać z kraju?