Wydawnictwa „Historia i Życie” oraz „Wiedza i Praktyka” ogłaszają konkurs dla młodzieży licealnej (na rok szkolny 2004/05) na pracę historyczną pod hasłem:


Buntownicy czy konformiści? Doświadczenia pokoleń



Temat konkursu ma na celu uświadomienie młodzieży, iż uczestniczy w sekwencji pokoleń tworzących historię swojej małej ojczyzny, swego kraju, Europy i świata. Chodzi o to, aby młodzi ludzie dostrzegli swoją generację zarówno jako ogniwo łańcucha sięgającego głęboko w przeszłość, jak i grupę pokoleniową, którą może połączyć „wspólna sprawa”.

Pytania konkursowe kierują myśl na kilka podstawowych zagadnień:

- Jak tworzy się wspólnota pokoleniowa?

- Co to jest przeżycie pokoleniowe?

- Czy nieunikniony jest spór pokoleń?

- Jak współistnieją pokolenia (grupy pokoleniowe)?

- Jak głęboko sięga pamięć pokolenia?

Pojęcie pokolenia lokuje się na pograniczu różnych dziedzin nauki i życia. Od czasów biblijnych ludzie używali tego pojęcia na określenie następstwa biologicznego w rodzinie, tj. pojęcia dotyczącego genealogii. W znaczeniu kulturowym analizowane jest od XIX wieku. W czasach najnowszych weszło trwale do terminologii nauk społecznych i zakorzeniło się w potocznej świadomości historycznej.

Ci, co w latach młodzieńczych tych samych doznali wpływów kierowniczych, składają się razem na pokolenie. Tak pojęta generacja tworzy ciaśniejszy krąg jednostek, które na skutek zależności od tych samych wielkich zdarzeń i przemian, jakie miały miejsce w okresie ich pobudliwości, mimo odmiennych czynników, które się później dołączyły, związane są w pewną jednolitą całość. Ta klasyczna definicja, sformułowana przez W. Diltheya przed ponad stu laty, nie straciła aktualności, choć została później uzupełniona wieloma ujęciami szczegółowymi. Dziś pojęcie pokolenia funkcjonuje w różnych znaczeniach: oprócz podstawowego pojęcia pokolenia historycznego (tj. generacji połączonej wspólnym doświadczeniem) używa się także pojęcia pokoleń wyróżnianych ze względu na następstwo w czasie bądź ze względu na różnice mentalne. Najwyraźniej widać to na przykładzie literatury i sztuki (pokolenia romantyków, pozytywistów, modernistów). Wyróżnia się także odrębne grupy pokoleniowe w ramach jednej generacji.


Tematy konkursowe

1. Pokolenia w rodzinie

2. Odrębność pokoleń

3. Przeżycie pokoleniowe

4. Grupa pokoleniowa

5. Bunt pokoleniowy

6. Pokolenia: perspektywy i nadzieje



Pytania pomocnicze


1. Pokolenia w rodzinie

Ile pokoleń liczy Twoja rodzina? Czy wiesz, czym żyli w młodości Twoi rodzice i Twoi dziadkowie? Czy rozmawiacie o ich ówczesnych problemach, o wydarzeniach, w których brali udział, o kłopotach i sukcesach? Co najbardziej was łączy, a co dzieli? Czy rozumiecie się dobrze, czy raczej toczycie spory? Jak przeżywacie ważne wydarzenia współczesne – podobnie czy zupełnie inaczej? Jak bardzo różnicie się w poglądach, sposobie życia i planach na przyszłość? Czy rodzice i dziadkowie rozumieją Twoje problemy? Czy przechowuje się w rodzinie pamięć dawniejszych pokoleń?

2. Odrębność pokoleń

Kiedy pokolenie staje się odrębne: w młodości, czy raczej przychodzi to z wiekiem? Czy poczucie odrębności występuje zawsze, czy tylko wtedy, gdy wywołają je szczególne okoliczności? Czy w Twoim otoczeniu znajdujesz potwierdzenie istnienia np. „pokolenia wojny”, „pokolenia PRL-u”, „pokolenia Solidarności”? W czym się wyraża odrębność pokoleń: w poglądach politycznych, w zainteresowaniach, w guście literackim i artystycznym, w obyczajach, w stosunku do tradycji, w ubiorze? A może w Twoim otoczeniu pokolenia płynnie łączą się ze sobą i trudno mówić o odrębności?

3. Przeżycie pokoleniowe

Twierdzi się, że głównym spoiwem pokolenia jest wspólne przeżycie. Dla całej generacji mogą to być wydarzenia historyczne (np. wojna, przesiedlenie, zmiana ustroju), działania na wielką skalę (np. odbudowa kraju po wojnie), zasadnicze zmiany cywilizacyjne (np. rewolucja informatyczna) i mentalne (np. rewolucja obyczajowa lat 60. XX wieku). Czy przeżycie pokoleniowe jest udziałem wszystkich członków generacji, czy tylko niektórych? Czy osoby należące do jednej generacji mogą doznawać różnych przeżyć pokoleniowych? Czy przeżycie pokoleniowe może mieć charakter lokalny? Czy w Twoim otoczeniu są osoby, które zostały ukształtowane przez konkretne wydarzenia i sprawy? Czy możesz – na podstawie wywiadu – opisać ich doświadczenia?

4. Grupa pokoleniowa

Różnorodność w ramach pokolenia może mieć charakter lokalny, może być związana z zainteresowaniami literacko-artystycznymi albo z uprawianiem zawodu. Grupy pokoleniowe połączone są zazwyczaj przeżyciem jakiejś „wspólnej sprawy” – ideowym działaniem, związkiem z instytucją lub osobą o szczególnym autorytecie. Może w Twoich stronach taką rolę spełniła szkoła, uczelnia, redakcja czasopisma, zespół artystyczny czy sportowy, przedsiębiorstwo, może osoba? A może było to jeszcze inne wspólne przedsięwzięcie o istotnym dla społeczności znaczeniu?

5. Bunt pokoleniowy

Sądzi się powszechnie, że odrębność pokolenia polega na przeciwstawieniu się pokoleniu poprzedniemu. Czy rzeczywiście „młodzi” zawsze buntują się przeciwko „starym”? Czy taki sąd znajduje potwierdzenie w doświadczeniu Twojej rodziny i znajomych? Jak wyraża się bunt pokoleniowy – w zachowaniu, guście artystycznym, ubiorze? Czy rodzi tylko złe czy także dobre skutki? Czy Twoje pokolenie też jest pokoleniem buntu? Czego dotyczy Wasz sprzeciw – poglądów, obyczajów, rodziny, religii, pracy, pełnionych w społeczeństwie ról, planów na przyszłość?

6. Pokolenia: perspektywy i nadzieje

Różnice pokoleniowe mogą wynikać z odmiennych sytuacji historycznych, tj. sytuacji, w jakiej młodzi ludzie rozpoczynają dorosłe życie. Z czym dzisiaj wiążesz swoje nadzieje na przyszłość? Jaką rolę w Twoich planach odgrywa Unia Europejska? Porównaj swoją sytuację z sytuacją pokoleń poprzednich. Jakie plany i nadzieje mogły snuć pokolenia wchodzące w życie u progu niepodległości w 1918 roku, w latach II wojny światowej, w okresie powojennej odbudowy, w PRL, podczas zrywu „Solidarności”, w stanie wojennym, po zmianie ustroju w 1989 roku? Czy sądzisz, że ich nadzieje się spełniły, choćby częściowo?