Wydawnictwa „Historia i Życie” oraz "Wiedza i Praktyka" ogłaszają konkurs historyczny dla młodzieży licealnej (na rok szkolny 2003/04) pod hasłem:

Czy potrafimy rządzić się sami?
 Społeczność lokalna dawniej i dziś


Ogłaszając drugą edycję konkursu historycznego dla licealistów pragniemy zwrócić uwagę młodzieży na wartości związane z kulturą i tradycją społeczności lokalnych.

Temat ten nasunął się nam w sposób nieodparty, gdy dokonywaliśmy podsumowania poprzedniego konkursu. Okazało się bowiem, ku naszemu zaskoczeniu i radości, że młodzi ludzie są autentycznie zainteresowani nie tylko przyszłością swojej „małej ojczyzny” własnymi w niej perspektywami, ale i tym, co niesie im tradycja własnego miejsca i własnych korzeni. Z wielu prac wynika nawet, że to właśnie oni – pokolenie dopiero wchodzące w dorosłe życie – potrafią odnaleźć i docenić doświadczenia płynące z przeszłości.

Przeszłość niesie jednak różne przesłania – nie zawsze pozytywne, a bywa, że dziś nieprzydatne. Pragniemy, aby uczestnicy konkursu spróbowali zdać sobie sprawę z historycznych doświadczeń dotyczących funkcjonowania bliskich sobie społeczności i aby odnieśli się do nich ze swojej obecnej perspektywy.

Cele konkursu sprowadzają się do odpowiedzi na następujące pytania:

- Co to jest samorząd lokalny i w jakich formach może się przejawiać?

- Jak dalece jednostka może wpływać na funkcjonowanie społeczności?

- Co sprawia, że społeczność lokalna rządzi się dobrze lub źle?

- Czy „burze dziejowe” rozbijają czy spajają społeczność lokalną?

- Jakie typy zachowań społecznych stają się elementem tradycji?

- Jak odnosić się do stereotypowych, obiegowych opinii i ocen?


Tematy konkursowe

1. „Ogół mieszkańców (…) stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową”.

2. Dobrzy obywatele z moich stron.

3. Moje miasto, moja wieś w czasach historycznych przełomów.

4. Dobre i złe tradycje naszej społeczności.

5. Prawda i fałsz stereotypów lokalnych.

6. Dzień świąteczny w mojej okolicy.



Pytania pomocnicze


"Ogół mieszkańców (...) stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową"

Jak rozumiesz powyższy cytat z Konstytucji RP? Czy jest to stwierdzenie faktu czy tylko zachęta do aktywności samorządowej? Dlaczego wspólnota istnieje „z mocy prawa”, a nie na zasadzie dobrowolności? Czy zawsze tak było?

Co to jest w praktyce wspólnota samorządowa, kto naprawdę do niej należy? Czy czujesz się członkiem takiej wspólnoty? W jakiej formie można we wspólnocie uczestniczyć? Czy poprzez aktywność we wspólnocie można cokolwiek pożytecznego zrobić? A może to tylko strata czasu?

Co wiesz o tradycjach (także tych najdawniejszych) wspólnego decydowania o formach życia społecznego w twojej miejscowości? W jakiej dziedzinie wspólnota najlepiej się u Was sprawdzała w przeszłości i sprawdza obecnie:

w gospodarowaniu, w pomocy sąsiedzkiej, w oświacie, w działalności kulturalnej, w dbałości o bezpieczeństwo i porządek? Która z form wspólnego działania przetrwała do dziś lub przekształciła się we współczesną inicjatywę społeczna na Waszym terenie? A którą – Twoim zdaniem – warto byłoby i dałoby się reaktywować?

Jakie są historyczne uwarunkowania działania samorządu na Waszym terenie?

Co sądzisz o wyborach – czy w ich wyniku do organów samorządowych dostają się osoby kompetentne i prawdziwi społecznicy? A może wybory to tylko gra partyjna, a organy samorządowe zawłaszczone są przez polityków? Czy znasz wybrane ostatnio osoby i masz o nich wyrobione zdanie? Czy chciałbyś sam kandydować do organów samorządowych?

Dobrzy obywatele z moich stron

Czy w Waszej miejscowości przechowywana jest pamięć osób szczególnie dla niej zasłużonych? Czy są to osoby z przeszłości odległej czy raczej niedawnej? A może są to osoby żyjące, od których jeszcze wiele można się nauczyć?

Co według Ciebie oznacza określenie „dobry obywatel”? Kim byli ci, których chcesz tak określić? W jakich dziedzinach się odznaczyli? Jak zasłużyli się wspólnocie obywatelskiej – jako dobroczyńcy, reformatorzy, innowatorzy, organizatorzy pożytecznych działań? A może nie dokonując niczego wielkiego stanowili dla innych wzór postępowania?

Czy „dobry obywatel” to postać wyjątkowa? Może w Waszej miejscowości większość mieszkańców zasługuje na to miano, a tylko nielicznym należałoby go odmówić?

Czy pragnąłbyś nazwać „dobrym obywatelem” kogoś, kto został zapomniany, ale Twoim zdaniem zasługuje na upamiętnienie?

Moje miasto, moja wieś w czasach historycznych przełomów

Jakie wydarzenia przywołuje w Twojej świadomości określenie „przełom historyczny”? Czy są to przede wszystkim wojny, powstania, zbrojne zrywy niepodległościowe lub rewolucyjne? Czy tym samym określeniem można objąć zjawiska z innych dziedzin życia: migracje, kryzysy gospodarcze, zmianę ustroju państwa, rewolucję obyczajową?

Jakie wydarzenia czy zjawiska z przeszłości najmocniej wryły się w pamięć społeczną w Waszej miejscowości? Który okres wspominany jest jako najtrudniejszy, który jako najważniejszy, który jako najciekawszy? Czy ze wspomnień rodziny, sąsiadów, znajomych można wywnioskować, jakie postawy przeważały w waszej społeczności w tych okresach? Nastawienie do walki, aktywności, uczestnictwa czy raczej ostrożna obserwacja, czekanie na spokój? Czy w trudnych czasach społeczność okazywała się solidarna, tj. czy ludzie pomagali sobie nawzajem? A może przeciwnie – wychodziły na jaw postawy egoistyczne, zawiść, wrogość? Jaką rolę odgrywały wówczas postawy polityczne i przynależność partyjna? Czy okresy te mają swoich bohaterów pozytywnych i negatywnych? Czy pamięć o okresach przełomów jest w waszej miejscowości wspólna czy raczej każdy opowiadałby o nich „swoją prawdę”?

Dobre i złe tradycje naszej społeczności

Co rozumiemy przez pojęcie tradycji lokalnej? Czy tradycja dotyczy tylko rzeczy i spraw z odległej przeszłości, czy też może tworzyć się „na naszych oczach”?. Czy pojęcie to ma związek z patriotyzmem lokalnym?

Jak w Waszej społeczności traktuje się sięgające dawnych lat zwyczaje ludowe, typowe dla danych okolic budownictwo, stroje, muzykę, motywy zdobnicze – z szacunkiem czy jako „folklorystyczny towar”? Czy przechowywana jest pamięć o ważnych wydarzeniach i zasłużonych osobach?

Czy do tradycji Waszych stron należą także charakterystyczne zachowania społeczne – sposób wychowywania dzieci, odnoszenia się do osób starszych, traktowania upośledzonych, udzielania pomocy potrzebującym, obchodzenia świąt, podejmowania gości, spędzania czasu wolnego? Czy w tych dziedzinach tradycyjne zachowania zawsze zasługują na aprobatę?

Czy Wasza tradycja bywa przeciwstawiana tradycji innych miejsc czy grup społecznych, dla podkreślenia własnej odrębności?

Stereotypy lokalne

Czy zetknąłeś się z utrwalonymi, obiegowymi opiniami o Waszej społeczności formułowanymi przez osoby do niej nienależące? Czy sądzisz, że opinie te – przychylne bądź nieprzychylne – oddają prawdę o was? Czy potrafiłbyś wytłumaczyć, dlaczego powstały?

Czy w Waszej społeczności funkcjonują utrwalone, obiegowe opinie dotyczące innych? Kogo dotyczą, z czego powstają? Czy ich źródłem jest stosunek do osób innego wyznania, innej narodowości bądź innych przekonań politycznych? A może pochodzą z zadawnionych konfliktów bądź rywalizacji mieszkańców różnych miejscowości?

Czy treść stereotypów znajduje pokrycie w rzeczywistości? Dlaczego prawda i fałsz są w nich tak trudne do rozdzielenia? Dlaczego stereotyp jest na ogół krzywdzący, a operowanie nim kłóci się z pojęciem tolerancji? Czy warto badać stereotypy?

Dzień świąteczny w mojej okolicy

Jakie dni świąteczne należą do tradycji Waszej okolicy? Czy są to tylko święta kościelne czy także inne, wynikające z kalendarza świąt państwowych? A może obchodzone są także dni świąteczne o charakterze lokalnym?

Czy kultywowane są specyficzne dla Waszej miejscowości, tradycyjne formy obchodzenia świąt kościelnych? Czy społeczna aprobata dla tej tradycji nie ulega zmianie?

Czy w Waszych stronach istnieje tradycja świętowania rocznic narodowych (3 Maja, 11 Listopada)? Czy obchodzono je w okresie, gdy nie wiązały się z dniem wolnym od pracy?

Opisz święta o charakterze lokalnym i związane z nimi zwyczaje.