Wydawnictwo „Historia i Życie” ogłasza konkurs historyczny dla młodzieży licealnej (na rok szkolny 2002/03) pod hasłem:

Moja mała ojczyzna we wspólnej Europie

Temat konkursu związany jest ściśle z sytuacją, w której znalazło się nasze społeczeństwo tuż przed włączeniem Polski do Unii Europejskiej. Choć nietrudno wyobrazić sobie korzyści, jakie ten fakt może przynieść Polsce, przejmujący lęk towarzyszy często myśleniu o przyszłości. I dotyczy on zarówno osób starszych, jak i zupełnie młodych. Dlaczego?


Sądzimy, że przyczyny lęku tego tkwią w mentalności, a ta bierze się ze skumulowanych doświadczeń społecznych, najczęściej złych. Poprzez wychowanie młodzi ludzie mniej lub bardziej świadomie przejmują postawy starszego pokolenia, a nawet kiedy się im sprzeciwiają, ich punktem odniesienia jest ów wspólny, środowiskowy światopogląd. Pragniemy, aby młodzi ludzie uświadomili sobie, skąd pochodzi ich świat wartości społecznych, i samodzielnie spróbowali go zweryfikować.

Celem konkursu jest:

- Uświadomienie młodzieży, że doświadczenia historyczne społeczeństw mimo upływu czasu nie tracą na aktualności;

- Ukazanie młodzieży roli, jaką wiedza historyczna może odgrywać w ich obecnym życiu;

- Umacnianie postaw zarówno obywatelskich, jak i proeuropejskich;

- Kształtowanie własnej świadomości narodowej na podstawie tradycji i wiedzy, a nie urazów i resentymentów;

- Propagowanie postawy nacechowanej tolerancją i otwartością na inne doświadczenia i inne kultury.


Uczniom – a zarazem ich nauczycielom historii i dyrektorom liceów – proponujemy siedem następujących tematów szczegółowych:


1. Co to jest „moja mała ojczyzna”.

Czy waszą małą ojczyzną jest cały region, czy raczej miasteczko, wieś, dzielnica dużego miasta? Co powoduje, że właśnie tu czujecie się „u siebie”? Jeśli jest to nieduża miejscowość, zbadajcie ilu mieszkańców mieszka tu „z dziada pradziada”, a ilu napłynęło z innych stron? Skąd pochodzi wasza rodzina, a skąd rodziny waszych kolegów i sąsiadów? Czy wszyscy wyznają tę samą religię? Czy znacie przeszłość waszej miejscowości? Jeśli tak – czy źródłem tej wiedzy jest szkoła, dom, a może opowieści przekazywane „z ust do ust”. Czy są w waszej miejscowości miejsca powszechnie uważane za ważne ze względu na wydarzenia, które tam się rozgrywały? A może znacie osobę, która pamięta więcej niż inni i przechowuje lokalne pamiątki?


2. Moje korzenie

Zbadajcie, skąd pochodzą wasi rodzice, dziadkowie, a może i pradziadkowie. Kto z nich mieszkał w waszej miejscowości od urodzenia, a kto przybył z innych stron? Kiedy to się stało i jakie były powody zamieszkania właśnie tutaj? Co łączy waszą rodzinę poza więzami krwi – podobny zawód, wspólna religia, przeżyte doświadczenia, a może coś jeszcze? Czy przechowujecie pamiątki rodzinne, np. fotografie, przedmioty należące do osób już nieżyjących? Czy wiecie, czym się zajmowali wasi przodkowie? Czy umielibyście narysować własne drzewo genealogiczne? Czy rozmawiacie o przeszłości?


3. Migracje (przemieszczenia) ludności

Jak rozumiecie te pojęcia, z jakimi faktami i zjawiskami wam się kojarzą? Gdzie zetknęliście się a nimi – w szkole (na lekcjach historii), w prasie, w telewizji, w książkach, w rozmowach w rodzinie, u sąsiadów, u kolegów? A może jeszcze gdzie indziej? Co wynika z migracji dla losów jednostek, rodzin, środowisk? Czy w waszym środowisku widać skutki przemieszczeń ludności? Czy wśród waszych znajomych zachowała się pamięć innych stron i innych kultur? Postarajcie się odróżnić przemieszczenia dobrowolne (szukanie swego miejsca w życiu), spowodowane okolicznościami(„za chlebem”) i przymusowe (wypędzenia). A może znacie jeszcze inne powody przemieszczeń? Czy są to na ogół doświadczenia pozytywne, czy negatywne? Czy migracja przymusowa może mieć skutki pozytywne?


4. Skutki przesiedleń przymusowych (wypędzeń)

Czy o przesiedleniach przymusowych (wypędzeniach) w czasie II wojny światowej i w latach powojennych dowiedzieliście się na lekcjach historii, czy także z przekazów rodzinnych? Jeśli mieszkacie na zachodzie lub północy Polski, wiecie zapewne niejedno na ten temat. Czy ktoś z waszych bliskich przeżył wypędzenie albo był jego świadkiem? Czy wasze rodziny przechowują tradycje swoich dawnych stron rodzinnych i próbują wam ją przekazać? Czy wspólne doświadczenie „zaczynania wszystkiego od początku” wytworzyło w nich jakąś szczególną więź? Kto mieszkał w waszej miejscowości przed wojną? Czy wiecie coś o tych osobach? Czy zachowały się po nich jakieś pamiątki? Jakie są skutki wypędzenia dla jego ofiar i dla społeczeństw, w których wypędzeni rozpoczęli życie na nowo? Czy pamięć krzywdy trwa także w następnych pokoleniach?


5. Wielość kultur w doświadczeniu lokalnym

Czy wszyscy wasi przodkowie są narodowości polskiej? Jeśli nie, to czy ten fakt ma dla was znaczenie – pozytywne lub negatywne? Czy wasza rodzina się tym szczyci, stara się to ukryć lub jest to raczej sprawa obojętna. Czy wśród waszych znajomych i sąsiadów są osoby innej niż polska narodowości? A może są wśród nich osoby wyznające inną religię lub kultywujące inne zwyczaje? Czy wiecie skąd bierze się ich odmienność kulturowa? Czy są to dawni mieszkańcy waszej miejscowości, czy przybysze z innych stron? Jakie są wasze kontakty z nimi, czy różnią się czymkolwiek od kontaktów z polskimi kolegami? Czy inność pociąga was raczej niż odpycha?


6. Wartość podróży

Czy jacyś członkowie waszej rodziny lub znajomi wyjechali z domu na dłużej? Do innego kraju, czy tylko do innej miejscowości? Jakie były powody wyjazdu (np. związane z nauką, zarobkowe, rodzinne, ciekawość świata)? Czy przez czas nieobecności utrzymywali kontakt z rodziną? Czy powrót w rodzinne strony był dla nich łatwy i oczywisty, czy przeciwnie – zmienili się tak bardzo, że stali się obcy. A może niektórzy nie wrócili wcale? Czy obserwując ich doświadczenia uważacie, że wyjazd z „małej ojczyzny” jest czymś korzystnym (podróże kształcą) czy raczej niebezpiecznym (osłabia więzi rodzinne). W jaki sposób społeczność lokalna może wyzyskać doświadczenia tych, którzy wyjeżdżają na dłużej?


7. Moja miejscowość w Unii Europejskiej

Co wasza mała ojczyzna może dać wspólnej Europie? Czy wasze lokalne tradycje są na tyle silne i wyraziste, że mogą zainteresować także obcych? Czy dałoby się je spisać, sfilmować lub utrwalić w inny sposób? Czy chcielibyście nawiązać wymianę z rówieśnikami z innego kraju, tzn. jeździć do nich w zamian za gościnę u siebie? Czy potrafilibyście tak zaprezentować im swoją miejscowość, aby stała się dla nich miejscem prawdziwie atrakcyjnym? A jak zostaliby przyjęci w waszej miejscowości dorośli przybysze z Europy, którzy pragnęliby tutaj: a) spędzić urlop, b) pracować przez pewien czas, c) zostać na stałe?